Nasze serwisy używają informacji zapisanych w plikach cookies. Korzystając z serwisu wyrażasz zgodę na używanie plików cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki, które możesz zmienić w dowolnej chwili. Więcej informacji odnośnie plików cookies.

Obowiązek informacyjny wynikający z Ustawy z dnia 16 listopada 2012 r. o zmianie ustawy – Prawo telekomunikacyjne oraz niektórych innych ustaw.

Wyłącz komunikat

 
 
politechnika

 Zadania stojące przed edukacją oraz glottodydaktyką w wielojęzycznej i wielokulturowej Europie

 

 

W referacie przedstawiam pragmatyczne rozwiązania programowe, organizacyjne i ekonomiczne w odniesieniu do systemu oświaty, w tym glottodydaktyki, które dawałyby absolwentom wyższych uczelni w Polsce możliwości wszechstronnego rozwoju zawodowego, nadążającego za szybkimi zmianami w gospodarce i równocześnie kształtującego niezbędne społeczne postawy w wielokulturowej i wielojęzycznej Europie.

WPROWADZENIE

W związku z nowym geopolitycznym kształtem wielojęzycznej i wielokulturowej Europy system oświaty, w tym dydaktyka języków obcych, wymaga od instytucji edukacyjnych kształcenia dającego jednostce możliwości wszechstronnego rozwoju zawodowego, nadążającego za szybkimi zmianami w gospodarce, kształtującego osobowość i postawy społecznego współżycia.
W tym odniesieniu, w oparciu o cele i zadania polityki językowej Rady Europy i dokumenty1 takie jak: Deklaracja Bolońska, 1999 r., Nowe zadania dla Europy w dziedzinie edukacji, Lizbona, 2000 r., Program rozwoju systemów edukacji w krajach Unii Europejskiej do 2010 roku, 2002 r., programy edukacyjne Socrates, Leonardo da Vinci i inne oraz wymogi stawiane dydaktyce języków obcych na wyższych uczelniach w Polsce, przedstawię wybrane poglądy w tym zakresie.
Kwestia jakości kształcenia jest obecnie bardzo intensywnie dyskutowana w Polsce. I słusznie, bo jest to najistotniejsze tworzywo naszej przyszłości. Pomimo realnego spadku nakładów budżetowych na system oświaty musimy zdawać praktyczny egzamin w świecie interesów, pracy i gospodarki. Dla dalszego dynamicznego, kompleksowego rozwoju naszego społeczeństwa, a więc nie tylko dla gospodarki decydujące będzie to, czy uda się nam z naszych instytucji edukacyjnych uczynić warsztaty przyszłości, w których uczyć się będzie można fachowego podejścia do przemian, otwarcia na świat, zainteresowania innymi oraz poczucia wspólnej odpowiedzialności. 
Edukacja jest czymś innym i czymś więcej od samego pojęcia wiedzy – ostatecznie tworzy moralne kompetencje, odpowiedzialność za innych, daje wiedzącemu rodzaj sumienia.
Edukacji nie można zredukować do uczenia, pouczania i wiedzy, bo jest to aktywny, kompleksowy i nieskończony proces, w którego szczęśliwym przebiegu powstać może samodzielna, samodzielnie działająca, zdolna do rozwiązywania problemów, zdolna do życia, a także wartościowa i pełna cnót osobowość.2

Europa i społeczeństwo globalnej informacji. Zalecenia dla Rady Europy ( Europe and the Global Information Society. Recommendations to the European Council) 1994, http://www.ukie.gov.pl9 ( grudzień 2006).
2 Brodersen I., Dammann R., Niedostateczny, „Kafka. Kwartalnik Środkowoeuropejski”. Edukacja. z.7, Goethe – Institut Inter Nationes e.V., 2002, s. 7.


EUROPA

Wydarzenia z 1989 roku zmieniły geopolityczny kształt Europy i wyznaczyły koniec pewnego rozdziału historii europejskiej. Kiedy na początku lat 90 kończyła się epoka socjalizmu okazało się , że miejsce klasycznej edukacji zajęła edukacja rozumiana zupełnie inaczej. Edukacja, która nie ma być podporządkowana wierze w określoną ideologię, ale, której nic nie ogranicza. Której istotą nie jest ucieczka i izolacja, ale otwarcie na świat konkurencji i nieustającego wyścigu, dyktowanego przez wolny przepływ kapitału. Miejsce dawnej biblioteki gromadzonej zgodnie z indywidualnymi potrzebami, zajęła „biblioteka światowa”, nowa pod każdym względem, zawierająca wszystko, dostępna dla wszystkich, wirtualna. Internet wydaje się idealnym narzędziem globalnej edukacji. Jak gdyby ziścił się wielki sen epoki Oświecenia o powszechnym wykształceniu. W Europie Środkowej rozpoczął się okres nieograniczonego napływu informacji i obrazów. Zalew tych informacji i obrazów, docierający za pomocą mass - mediów nie zna granic, jakie posiadała swojego czasu edukacja. To właśnie ten gwałtowny postęp nowoczesnych technologii ukształtował nowy typ społeczeństwa informacyjnego, charakteryzującego się nowoczesną siecią komunikacyjną, rozbudowanym i dostępnym publicznie zasobem informacyjnym, mającym objąć swoim zasięgiem wszystkich obywateli. 
Definicję społeczeństwa informacyjnego rozpowszechnił dokument unijny pt. „Europa i społeczeństwo globalnej informacji. Zalecenia dla Rady Europejskiej”, opublikowany przez Komisję Europejską w 1994 r. Dokument ten opracowany zastał przez Grupę Roboczą pod przewodnictwem komisarza Martina Bangemanna i przedstawiał opinie na temat zmian zachodzących pod wpływem nowoczesnych technologii teleinformatycznych, a także związanych z tym szans i zagrożeń. Społeczeństwo informacyjne można rozpatrywać na kilku płaszczyznach: 

  • ekonomicznej, gdzie informacja staje się wartością ekonomicznym - społeczeństwo informacyjne rozpatrywane w tym aspekcie to takie, które nie tylko posiada rozwinięte środki przetwarzania informacji i komunikowania, lecz środki te są podstawą tworzenia dochodu narodowego i dostarczają źródła utrzymania większości społeczeństwa;

  • demokratycznej, gdzie każdy ma prawo do informacji i bycia informowanym;

  • technologicznej kreowanej przez Internet i jego możliwości;

  • edukacyjnej, gdzie społeczeństwo jest na tyle światłe, aby poddać właściwej ocenie i analizie natłok obrazów i informacji docierających za pośrednictwem masowych mediów.

To właśnie ten ostatni edukacyjny aspekt posiada znaczenie strategiczne, ponieważ im bardziej wykształcone są szerokie warstwy społeczeństwa, tym pewniej czują się na gruncie zmieniającego się świata. 
POLSKA

Co oznacza dla nas Polaków, przynależność do wielokulturowego i wielojęzycznego związku społeczeństw jakim jest Unia Europejska. Konsekwencją przyłączenia Polski do 88 spośród 192 krajów świata, które Freedom House, amerykańska organizacja zajmująca się propagowaniem demokracji uznała za wolne, były przemiany związane z transformacją ustrojową. Niemal od podstaw powstawały banki, rynek kapitałowy, prywatne szkolnictwo, przemysł reklamowy, firmy informatyczne. Te przemiany dawały szansę awansu społecznego i materialnego setkom tysięcy ludzi. Nie do końca wykwalifikowani pracownicy stawali się prezesami spółek, bankowcami, menedżerami. Te szanse szybkiego awansu wyczerpały się dla pokolenia boomu demograficznego rozpoczynającego od kilku lat aktywne życie zawodowe i społeczne. Duża konkurencja miedzy firmami w połączeniu z podażą wykwalifikowanych pracowników na rynku europejskim spowodowała ogromny wzrost wymagań nie tylko do tak silnie akcentowanej wcześniej kompetencji fachowej, ale przede wszystkim do kompetencji społecznej i metodycznej. Polityczna, gospodarcza i kulturowa integracja z krajami Europy Zachodniej wymusza włączenie się w proces budowy ery informacyjnej, a przez to kształtowanie świadomości społeczeństwa oraz rozwijanie jego potencjału intelektualnego i gospodarczego. Z całą pewnością dla dynamicznego rozwoju społeczeństwa w Polsce decydujące będzie nie tylko stworzenie warunków do zapewnienia bezpośredniego dostępu do informacji poprzez nowoczesną sieć telekomunikacyjną, ale też to, czy nasze instytucje edukacyjne będą dawały jednostce możliwość wszechstronnego rozwoju zawodowego i intelektualnego, nadążającego za szybkimi zmianami w gospodarce, kształtującego postawy społecznego współżycia. Czy będą przygotowywały do kompetentnego korzystania z edukacji ustawicznej i interaktywnej?
Należy podkreślić, że u podstaw wielu rozczarowań indywidualnych i ogromnego marnotrawstwa środków budżetowych przeznaczonych na istniejący system edukacyjny leży też brak wzajemnych korelacji pomiędzy poszczególnymi etapami edukacyjnymi, niedocenianie zasadności inwestowania w jakość kształcenia od najmłodszych lat. Końcowe oceny na świadectwie szkolnym szkoły podstawowej, czy średniej zbyt mało mówią o absolwencie, ponieważ nie są dostosowane do kształtującego się nowoczesnego typu społeczeństwa, a ponadto enigmatycznie odnoszą się do indywidualnych predyspozycji, które powinny być sugerowane przez testy psychologiczno - sprawnościowe. Paszportem do przekroczenia bram wyższej uczelni powinno być świadectwo maturalne sporządzone nie na podstawie testu „wiedzy encyklopedycznej”, ale świadectwo uwzględniające całokształt rozwoju predyspozycji oraz wiarygodnie wytestowanych umiejętności i wiadomości.
Dydaktyka języków obcych, będąca bardzo ważnym ogniwem w systemie oświaty , a której jakość określa Europejski system opisu kształcenia językowego Rady Europy, potrzebuje w dynamicznie rozwijającej się europejskiej mozaice kulturowej istotnych zmian na płaszczyźnie organizacyjno - dydaktycznej, aby uczący się mogli pogłębiać wiedzę faktograficzną z zakresu zagadnień politycznych, ekonomicznych, geograficznych i demograficznych, w szczególności dotyczących kraju, którego języka się uczą, zdobywać wiedzę socjokulturową, dotyczącą społeczeństwa, kultury i społeczności, która posługuje się danym językiem, osiągać tzw. wrażliwość interkulturową, czyli rozumieć na podstawie zdobytej wiedzy podobieństwa i różnice między społecznościami i potrafić weryfikować stereotypowe wyobrażenia oraz rozwijać zakres wiedzy proceduralnej, obejmującej umiejętności praktyczne: społeczne, życiowe, zawodowe.
Zdobywanie wiedzy i umiejętności w tak wielu obszarach powinno iść w parze z możliwie najskuteczniejszymi technikami uczenia się, motywującymi do samodzielnej nauki i rozwijającymi umiejętności heurystyczne.
Istotne, wzajemnie powiązane elementy rzutujące na jakość kształcenia przedstawiam na Schemacie 1., do których się odnoszę w dalszej części. Przygotowanie absolwenta wyższej uczelni do samodzielnego działania w zakresie umiejętności i kompetencji jako efekt wieloletniego kształcenia zobrazowane jest na Schemacie 2. wg podanych autorów, zaś sposób realizacji nauki języków obcych na Schemacie 3. Zawarte treści na schematach są we wzajemnej korelacji:
Zdobywanie powyższych kwalifikacji międzynarodowych, przy jednoczesnym stałym rozszerzaniu kompetencji językowych w procesie glottodydaktycznym na wyższych uczelniach technicznych w Polsce zależy w ogromnej mierze od:

  • organizacji nauczania,

  • programów nauczania,

  • kompetencji kadry akademickiej,

  • nowoczesnej bazy kształcenia,

  • środków finansowych.

Organizacja nauczania

Istotne cele organizacji nauczania:

  • Dostosowanie form dydaktyczno – organizacyjnych do współczesnych wymogów kształcenia.

  • Oddziaływanie w zakresie nauczania j. obcych na podniesienie pozycji naszej uczelni w rankingu politechnik w Polsce.

  • Utworzenie jednolitego standardu nauczania dla wszystkich studentów, bez względu na wydział czy kierunek studiów.

  • Egzekwowanie potencjału wiedzy studenckiej wg obowiązującego poziomu nauczania.

  • Szczególne premiowanie studentów najlepszych.

  • Wprowadzenie zróżnicowanego systemu punktowego w zależności od poziomu zaliczenia nauki j. obcych.

  • Pragmatyczne, usytuowanie organizacji nauczania w systemie ekonomicznym uczelni.

  • Zabezpieczenie ciągłości nauczania j. obcych w toku całości studiów, przez wprowadzenie wyodrębnionych form komercyjnych z możliwością uzyskiwania przez studentów certyfikatów międzynarodowych.

  • Wprowadzenie certyfikatu z j. obcych PRz. dla studentów zaawansowanego poziomu nauczania.

O pilnej potrzebie zmian organizacyjnych dotyczących systemów kształcenia językowego w polskich uczelniach technicznych obszernie relacjonowałam na II Międzynarodowej Konferencji Naukowo – Dydaktycznej w Będlewie k/Poznania w 2001r. Koncepcja przedstawionego systemu zabezpiecza ciągłość, intensywność i efektywność nauczania języków obcych w toku całości studiów i tworzy dla studentów możliwość ustawicznego doskonalenia posiadanych umiejętności na różnorodnych formach szkoleń, w tym kursowych, przygotowujących do egzaminów międzynarodowych. Rozwiązanie to nie ma na celu zastąpienie przedmiotu nauki j. obcych formą komercyjną. Wręcz przeciwnie należy dążyć do zabezpieczenia takiego wymiaru godzin przedmiotu, który umożliwiałby wykonanie zadań ustawowych na poziomie B2. Ponadto nauka dwóch języków obcych eliminuje dominację jednego języka, a tym samym jednej kultury. Edukacja do wielojęzyczności to podstawowe cele polityki językowej Rady Europy, odzwierciedlające się w procesie bolońskim i strategii lizbońskiej, a tym samym jeden z podstawowych filarów podwyższania poziomu edukacji w Polsce. Postulowaną organizację nauczania języków obcych na wyższych uczelniach technicznych, przedstawia Schemat 3. 
Świat Kolumba, który trwał 500 lat, teraz bezpowrotnie się skończył. Na jego miejscu powstaje nowy, zupełnie inny świat wielu cywilizacji, kultur, wartości. W nowym świecie nikt nie będzie już mógł nad nim bezkarnie dominować. Będzie zbyt złożony, by jakiekolwiek pojedyncze państwo mogło nad nim zapanować. 3

3 Jagielski W., Detronizacja Europy. Wywiad z Ryszardem Kapuścińskim, „Gazeta Wyborcza”, 6 – 7 sierpnia, 2005, s. 18.


Kierunki modyfikacji programów nauczania
Jednym z najważniejszych czynników mających wpływ na edukację językową są prace programowe, które odwołują się do dokumentów komisji europejskiej, w szczególności do Europejskiego Systemu Opisu Kształcenia Językowego oraz do Podstawy programowej kształcenia ogólnego i zmierzają w kierunku nauczania zintegrowanego, wiążącego treści pozajęzykowe z nauczaniem form językowych. Ponadto rozwijanie samodzielności u uczącego się, związane ściśle z jego aktywizacją w procesie dydaktycznym, stało się jednym z najważniejszych celów formułowanych w dydaktyce języków obcych.
Omówione powyżej koncepcje zmian organizacyjnych wiążą się z możliwością opracowywania jednolitych, przybliżonych do standardów europejskich programów nauczania języków obcych, z uwzględnieniem specyfiki wydziałowej, skorelowanych z kierunkiem studiów, wspartych na współczesnych środkach multimedialnych i różnorodnych środkach dydaktycznych, przygotowujących studentów do wyzwań rynku pracy i nowych metod pracy rozwijających kompetencję fachową, społeczną i metodyczną. 
Kompetencja fachowa to szeroko rozumiana wiedza specjalistyczna, ustawicznie weryfikowana w zakresie rozwiązań teoretycznych, a w szczególności realizacji praktycznej.
Pojęcie kompetencji społecznej obejmuje umiejętność współpracy zespołowej, realizowanej przez między innymi uwzględnianie odmiennych poglądów i argumentacji członków zespołu oraz umiejętność autokreacji, rozumienia własnego miejsca w podziale pracy, a także podejmowania kolegialnych, merytorycznych decyzji.
Kompetencja metodyczna może być eksponowana w uwolnionej od sztywnych barier hierarchicznej organizacji pracy i dotyczy obszaru samodzielnego planowania pracy, tworzenia koncepcji, brania odpowiedzialności za podejmowane decyzje, a w konfrontacji z pragmatyką rynkową do wyciągania wniosków korygujących. 

Kompetencje zawodowe kadry akademickiej
W ramach procesu przygotowującego nauczycieli akademickich do realizacji nowych celów, treści i metod nauczania w gottodydaktyce ogromną rolę odgrywają europejska współpraca edukacyjna w zakresie programu Socrates, w szczególności jego komponentów promujących naukę języków obcych: Erasmus, Lingua, Grundtvig, Comenius i wszelkie formy dokształcania, w tym naukowe wyjazdy stypendialne. 
Oprócz wymienionych czynników zewnętrznych, podstawową rolę wpływającą na jakość kształcenia mają warunki pracy kadry realizującej ten profil nauczania. Przez warunki pracy rozumiem dwa podstawowe elementy: strukturę organizacyjną i bazę techniczną.
Struktura organizacyjna winna być dobrana do specyfiki uczelni z rozróżnieniem tak potrzeb kadrowych jednostki uczelnianej jak i specyfiki wydziałowej. Podział pracy wewnątrz struktury jednostki powinien również uwzględniać istotne zadania składające się na;

a) adaptację programów obejmującą:

·         dobór treści programowych wraz z analizą ich zasadności w zależności od poziomu kształcenia i profilu wydziału;

·         dobór podręczników, literatury metodycznej i uzupełniającej;

·         konsultacje w/w doboru z przedstawicielami naukowymi wydziałów;

b) zagadnienia metodyczne:

·         opracowania dotyczące realizacji wykładów i ćwiczeń;

·         scenariusze zastosowań pomocy dydaktycznych, ze szczególnym uwzględnieniem środków multimedialnych;

·         organizację zajęć pokazowych;

c) zagadnienia techniczno - organizacyjne:

·         ankietowanie studentów i gromadzenie informacji dotyczących naboru;

·         analizę popytu wg poziomu kształcenia, rodzaju języka, profilu wydziałowego w odniesieniu bieżącym i perspektywicznym;

·         zabezpieczenie lokalowo – techniczne i materiałowe;

d) standardy egzaminacyjne.

Koniecznym warunkiem efektywnego działania jednostki organizacyjnej jest równoległe stosowanie przejrzystego, powszechnie znanego systemu wyróżniania pracowników, których zaangażowanie i efekty pracy są większe od standardowych obowiązków. Wewnętrzne różnicowanie pracowników poprzez różne formy nagradzania i wyróżniania powinno mieć na celu wzbudzenie pozytywnej rywalizacji, zmierzającej do optymalizacji procesu nauczania.

Nowoczesna baza kształcenia.

Kolejnym bardzo istotnym czynnikiem wpływającym na jakość kształcenia jest baza techniczna. Wyodrębnione pracownie i laboratoria językowe zaopatrzone w nowoczesne środki multimedialne, skorelowane ze specyfiką wydziałową w zakresie poszczególnych języków powinny stawać się obowiązującym standardem. Dostępność takich pracowni dla studentów powinna wykraczać poza obowiązujący wymiar zajęć dydaktycznych i umożliwiać indywidualne doskonalenie w omawianym przedmiocie.
Wymienione aspekty tworzą jednorodną całość. Zaniechanie lub stagnacja w dążeniu do osiągnięcia przedstawianego modelu decydować będzie o pozycji na rankingu uczelni w Polsce i w Europie. Zważywszy na wkraczający niż demograficzny decydującą może stać się wzajemna rywalizacja uczelni o studentów zagranicznych, dla których jednym z podstawowych kryteriów na pewno będą warunki i poziom studiowania.

Środki finansowe.

Realizacja szczytnych idei powszechnego dostępu do nowoczesnych technologii oraz kształcenie społeczeństwa w umiejętności posługiwania się ich narzędziami wymaga utworzenia aktywnego lobbingu na rzecz modernizacji systemu i bazy kształcenia w zakresie języków obcych na uczelniach wyższych oraz sprawnego występowania o środki finansowe na te cele. Przewidziany ustawowo wymiar godzin na kształcenie w zakresie języków obcych jest niewystarczający, a z moich wieloletnich obserwacji wynika, że istnieje trwała tendencja do ich redukcji i rozpraszania w toku studiów na wiele semestrów. Taki brak intensywności nauczania, w zaniżonym wymiarze godzin i w niedostosowanej do współczesnych wymogów bazie dydaktycznej skutkuje miernymi kompetencjami językowymi absolwentów, mającymi przecież sprostać wymagającym rynkom światowym.
Każda z naszych uczelni korzysta w mniejszym lub większym stopniu z funduszy strukturalnych. Studia Języków Obcych nie mają możliwości bezpośredniego udziału w realizacji celów regionalnych, ale fundusze unijne są istotnym zasobem umożliwiającym jakościowy rozwój naszych jednostek.
Proponuję, mając na uwadze stały wzrost jakości nauczania utworzenie takiej formy organizacyjnej międzyuczelnianej, która byłaby upoważniona do wnoszenia projektów na wykorzystanie unijnych środków wsparcia finansowego. Ponadto towarzystwa naukowe w Polsce, zajmujące się problematyką języków obcych powinny poprzez jednoczenie sił i środków dążyć do stworzenia silnej, autorytatywnej korporacji naukowej, mającej istotny wpływ na sprawy związane z dydaktyką języków obcych.
Na zakończenie stawiam jako pytania otwarte;
Czy słuszne są przedstawione poglądy zmierzające do wielopłaszczyznowego doskonalenia kształcenia w uczelniach wyższych?
Czy do konkurowania na wolnym, europejskim rynku pracy przygotowany jest absolwent wyższej uczelni technicznej?
Czy podstawowe narzędzie wielojęzyczności, w które może zaopatrzyć absolwenta system kształcenia w wyższej uczelni nie zacznie współdecydować o popycie maturzystów?


Literatura
[1] Brodersen I., Dammann R., Niedostateczny, „Kafka. Kwartalnik Środkowoeuropejski”. Edukacja. z.7, Goethe – Institut Inter Nationes e.V., 2002, s. 4 - 7.
[2] Coste D., North B., Sheils T., Trim J., Europejski system opisu kształcenia językowego: uczenie się, nauczanie, ocenianie, Warszawa: Centralny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli, 2003, s. 94 – 115.
[3] Europa i społeczeństwo globalnej informacji. Zalecenia dla Rady Europy ( Europe and the Global Information Society. Recommendations to the European Council) 1994, http://www.ukie.gov.pl9 ( grudzień 2006).
[4] Długosz J., Społeczeństwo informacyjne a wykluczeni. Zadania edukacji i polityki społecznej. Potencjalny udział bibliotek, „Biuletyn EBIB. Czasopismo elektroniczne” 47 (7) [ red. B. Bednarek – Michalska, Warszawa: Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich KWE]. Online: http://ebib.oss.wroc.pl (08.09.05), 2003.
[5] Dyrektoriat Generalny ds. Edukacji i Kultury Komisji Europejskiej, Edukacja w Europie: Różne systemy kształcenia i szkolenia – wspólne cele do roku 2010. Program prac dotyczących przyszłych celów systemów edukacji, 2005.
[6] Goban – Klas T., Sienkiewicz P., Społeczeństwo informacyjne: szanse, zagrożenia, wyzwania, Kraków: Wydawnictwo Postępu Telekomunikacji, 1999.
[7] Jagielski W., Detronizacja Europy. Wywiad z Ryszardem Kapuścińskim, „Gazeta Wyborcza”, 6 – 7 sierpnia, 2005, s. 17-18.
[8] Korejwo Z., Skukowski W., Poszukiwanie efektywnego modelu nauczania języków obcych w Polsce w świetle procesów globalizacyjnych zachodzących we współczesnym świecie, Prace naukowe Studium Nauki Języków Obcych Politechniki Wrocławskiej. Seria: Konferencje. Bogactwo kultur i cywilizacji europejskiej na lektoracie języka obcego, nr 38 (5), Wrocław: Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, 2004, s. 139-144.
[9] Krajewska - Markiewicz R., Radziszewska K., Wajda J (red.), Rahmencurriculum für Fremdsprachenlektorate Deutsch als Fremdsprache an polnischen Hochschulen und Universitäten, Warszawa: Goethe – Institut Inter Nationes e.V. Warschau, 2000.
[10] Pomorska M., Postulowany model nauczania języków obcych we współczesnych warunkach ekonomicznych wyższych uczelni w Polsce, [w:] Materiały konferencyjne II międzynarodowej konferencji naukowo – dydaktycznej, Poznań: Studium Języków Obcych Politechniki Poznańskiej, 2001, s. 67-72.


 

 

 

 

 

 

Studium Języków Obcych
ul. Podkarpacka 1, 35-082 Rzeszów,
tel.: +48 17 865 13 04, fax: +48 17 854 72 80, e-mail: